Her hafta farklı bir sebze veya meyvenin fiyatlarında büyük artışlar yaşanıyor. Bu haftanın en dikkat çeken ürünü ise biber oldu. Kilosu 500 TL’ye kadar yükselen biber, gıda enflasyonunun sembolü haline geldi. Geçmişte 50 liralık benzin alanlar, şimdi pazarlarda ‘50 liralık biber’ talep ediyor.
Biberin bu denli pahalanmasının sebepleri arasında sera üretimindeki azalma öne çıkıyor. Havanın ısınmaması, biber üretiminde düşüşe neden oldu ve bu durum ani fiyat artışlarına yol açtı. Üreticiler, benzer bir durumun domates için de geçerli olabileceğini ifade ediyor. Yazı yazıldığı esnada Antalya’daki hallerde biber fiyatları 140 TL ile 220 TL arasında değişirken, İstanbul’da bu fiyat 400-500 TL’ye kadar çıkıyor.
Bu durum, Türkiye’deki yüksek gıda enflasyonunun temel sebeplerinden birini oluşturuyor. Üretici fiyatı ile market fiyatı arasında oluşan %300’e varan fark, hem tüketiciyi hem de üreticiyi olumsuz etkiliyor. Bu sebeple, üreticilerin ürünlerini doğrudan pazara ulaştırabilmesi önem taşıyor. Alternatif olarak, tarladan sofraya gıda zincirindeki aracıların yüksek kâr marjlarını sınırlayacak önlemlere ihtiyaç duyuluyor. Diğer bir çözüm ise kentsel tarım ile tüketicilerin üretici rolüne geçmesi. Şehirlerde de bazı sebzeleri yetiştirmek mümkün.
Örneğin, iki metrekarelik bir balkonda bile biber yetiştirmek mümkün. Doğru koşullar sağlandığında, tek bir biber fidesi sezon boyunca 50-60 adet ürün verebilir. Balkon bahçeciliği hakkında daha fazla bilgi için Ziraat Mühendisi Gökhan Sivaslı’nın önerilerine göz atabilirsiniz.
Gökhan Sivaslı
1 kilo domatesin İstanbul yolculuğu: 2,5 lira
Sebze ve meyve fiyatlarındaki artışın sebeplerinden biri olarak haldeki komisyoncular ve tüccarlar gösteriliyor. Antalya Toptancı Hal Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Nevzat Akcan ile yapılan görüşmede, Antalya’dan İstanbul Bayrampaşa Meyve Sebze Hali’ne 1 kilo domatesin yalnızca 1 TL kârla satıldığını ifade etti. Akcan’a göre, çiftçiden 60 TL’ye alınan 1 kilo domates, İstanbul’daki hale girdiğinde 73,18 TL oluyor. Bu fiyat farkının 2,58 TL’si nakliyat, 2,40 TL’si ambalaj, 2,50 TL’si işçilik ve 2,30 TL’si işletme masrafları olarak yansıyor.
Nevzat Akcan
Domates hâl masraf pusulası
Meyve sebzenin yüzde 70’i kayıt dışı satılıyor
Akcan, meyve ve sebzelerdeki fiyat farklılıklarının büyük ölçüde kayıt dışı satışlardan kaynaklandığını vurguluyor. “Bildirimle satışa izin verilmesinin ardından sebze ve meyve satışları hallerin dışına kaymaya başladı. Bildirimci, daha düşük vergi ödemek için 45 liralık ürünü örneğin 5 liradan bildiriyor ve ardından ‘5 liralık ürün 45 liraya satıldı’ deniliyor. Bu sahte bildirimler mevcut. Meyve sebze borsası hal dışına kaydı. Yüzde 70’i artık dışarıdan satılıyor. Ben yüzde 30 ile nasıl borsa kurayım?” diyor.
Akcan, köylülerin tarıma olan ilgisinin azalması durumunda, şehirde yaşayanların kendi sebzelerini yetiştirme çabalarının artacağını belirtiyor. Bu noktada Ziraat Mühendisi Gökhan Sivaslı’nın önerileri yararlı olabilir.
Balkonda hangi sebze nasıl yetişir?
Balkon tarımında başarısızlığın en önemli sebebi yanlış tür seçimidir. Bu hatanın çoğu, ışık analizi yapılmadan atılan adımlardan kaynaklanmaktadır. Sebzeler, günlük ışık ihtiyaçları açısından üç gruba ayrılmaktadır. Balkonunuzun günlük ne kadar güneş aldığını ölçmek için her saat başı not alabilirsiniz.
8 saat ve üzeri — Tam Güneş: Biber, domates, patlıcan, kabak. Bu türler yetersiz ışıkta çiçek döker ve meyve tutamaz.
6–8 saat — Orta Güneş: Taze soğan, turp, ıspanak.
4–6 saat — Yarı Gölge: Marul, roka, maydanoz, nane, kişniş.
Sivri biber
Kök hacmi, verimi doğrudan etkiler. Minimum 12 litre saksı ve 30 cm derinlik, balkon için idealdir.
Tek saksıya tek fide çalışmak verimi artırır.
Dikim zamanı: Nisan ortası–Mayıs başı. Toprak sıcaklığı 18°C’nin üzerinde olduğunda.
Sezon verimi: 50–60 adet (bitki başına)
Taze soğan
Balkonda en az risk taşıyan üründür. 20 cm derinlik yeterlidir. Dipten 3–4 cm bırakarak kesin, aynı kök sistemi 2–3 döngü daha verir. Tek ekim, birden fazla hasat imkanı sunar. Yıl boyunca, kışın iç mekânda bile yetiştirilebilir. Taze soğan, yetiştirilmesi en kolay bitkilerden biridir.
Marul
Bakımı kolay ve balkonda rahatça üretilebilecek bir üründür. Ancak yüksek sıcaklıkta tohum sapı oluşturur ve acılaşır. Bu nedenle ideal üretim aralığı Eylül–Mayıs’tır. Yaz ortasında marul yetiştirmek yerine bu dönemde bibere yönelmek daha uygun olabilir.
Hasat şekli: “Cut-and-come-again” yöntemi. Dıştan yapraklar alınarak, göbeği bırakın. Tek ekim 6–8 hafta kesim döngüsü sağlar. Üç fide, haftalık bir ailenin salata ihtiyacını karşılar.
Maydanoz
Balkonda en sık sulama hatasıyla kaybedilen türdür. K
