HABER7
Modern teknolojilerin temel yapı taşı olan ‘çip’, küresel stratejilerin önemli bir unsuru olarak dikkat çekiyor. ABD ve Çin arasındaki ticaret geriliminde ise gözle görülmeyen bir odak noktası olarak ‘çip liderliği’ öne çıkıyor. Yılda 1 trilyonun üzerinde tüketilen çiplerin kişi başına düşen miktarı 130’ü geçiyor.
Bu stratejik alanda Türkiye, “HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı” çerçevesinde 5 milyar dolarlık bir yatırım kaynağı ayırarak önemli bir adım atıyor. Ancak bu girişim, yaklaşık 50 yıl gecikmeli olarak gerçekleşiyor…
YARIM ASIR ÖNCE ERBAKAN VİZYONUYLA ANKARA’DA ATILAN TARİHİ ADIM
Türkiye, çip üretimi konusunda küresel devlerden önce harekete geçmiş bulunuyor.
31 Mart 1975 tarihinde kurulan 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti’nde yer alan Milli Selamet Partisi lideri Prof. Dr. Necmettin Erbakan, ülkenin geleceğini şekillendirecek dev projenin ilk adımının atılmasını sağladı.
Türkiye’deki ilk çip üretim tesisi için karar, Aralık 1975’te Erbakan’ın önderliğinde alındı.
İSLAM BANKASI DESTEKLEDİ, MÜHENDİSLER TAM DONANIMLA YETİŞTİRİLDİ
Çip fabrikasının temeli, Eylül 1976’da atıldı.
İslam Kalkınma Bankası’nın desteğiyle hayata geçirilen proje, devletin himayesinde yürütüldü.
1976 yılında 100 milyon lira sermaye ile kurulan Türkiye Elektronik Sanayii Ticaret A.Ş. (kısa adıyla TESTAŞ), çok sayıda mühendis yetiştirilmesi amacıyla Türk mühendisleri yurtdışına gönderdi ve eğitim almalarını sağladı.
TESTAŞ, iki fabrikada üretime geçerek Ankara’da üretim, Aydın’daki tesiste ise paketleme işlemleri gerçekleştirdi.
TÜRKİYE’NİN YARINLARINA ‘DARBE’
Necmettin Erbakan’ın liderliğinde ortaya çıkan TESTAŞ, o yıllarda devrim niteliğinde bir projeydi; ancak 12 Eylül 1980 darbesiyle birlikte bu süreç kesintiye uğratıldı.
1980’lerin sonlarına doğru zamanla zayıflayan TESTAŞ’ı yeniden canlandırmak için yapılan Samsung görüşmeleri de olumsuz sonuçlandı ve Türkiye, küresel çip pazarında öncülük yapma fırsatını geride bıraktı.
SAMSUNG FIRSATI DA KAÇTI
Dönemin tanıklarından Canovate Yönetim Kurulu Başkanı Can Gür, yaşananları Ekonomim gazetesine anlattı.
1989 yılında Samsung’un Türkiye temsilciliğini aldıklarını belirten Gür, TESTAŞ’ı yeniden canlandırmak için ortaklık teklif ettiklerinde, süreçte ilerlemeler kaydettiklerini ancak hükümetin tutumunun engelleyici olduğunu ifade etti. 20 milyon dolarlık yatırım için Samsung’un 15 milyon dolarını üstlenebileceğini, Türkiye’nin ise 5 milyon dolar sağlamasının talep edildiğini, kendisinin de şahsi çabasıyla 2 milyon dolarlık katkıda bulunmayı teklif ettiğini ancak Ankara’nın kalan 3 milyon dolarlık kaynak için tereddüt ettiğini belirtti.
Can Gür, Türkiye’nin tarihi bir fırsatı kaçırdığını ve Samsung’un şu anda çip üretiminde dünyanın en büyük şirketi olduğunu vurguladı.
ERBAKAN’IN VİZYONU, VİZYONSUZLUĞA BÖYLE KURBAN EDİLDİ
Fizik ve elektronik mühendisi olan Can Gür, Türkiye’nin ilk çip fabrikasını yaşanan süreçte kurtarmak için verdiği mücadeleyi şöyle özetledi:
“1980’lerde Samsung’un yarı iletken Türkiye temsilciliğini aldığımız dönemde, Kore’ye birkaç kez gitme fırsatı buldum. Samsung’un çip tesislerini inceledim ve oldukça etkilendim. O sırada Hindistan’da yeni bir çip fabrikası kurma planları olduğunu duyduğumda, Türkiye için büyük bir fırsat olduğunu düşündüm.
Erbakan’ın vizyonu ve İslam Kalkınma Bankası’nın desteğiyle 1976’da kurulmuş olan TESTAŞ, 1980’lerin sonunda iyi bir durumda değildi. Eğer Samsung’u ikna etmeyi başarabilirsem tekrar hayata döndürebilirdik. Fabrika Ankara’da, paketleme tesisi ise Aydın’da yer alıyordu. İleri teknolojiye sahip bu tesislerde, mühendisler yurt dışına gönderilerek eğitim almışlardı. Samsung’un başkan yardımcısına ‘Türkiye’de hazır bir tesisimiz bulunuyor, büyütelim’ dediğimde, Türkiye’yi tercih edebileceklerini belirtti. İki direktörünü Türkiye’ye getirdim, tesisleri gezdirdim ve beğendiler. Buradan yetkilileri Samsung’a götürdüğümüzde, ortak bir anlayış oluştu.
BİR KURUŞ BİLE HARCAYAMAYIZ!
Ancak fabrikanın yeniden yapılanması için 20 milyon dolarlık bir yatırıma ihtiyaç vardı. Samsung, bunun 5 milyon dolarını Türkiye’nin sağlamasını istedi. TESTAŞ özelleştirme sürecinde olduğu için, ‘bir kuruş bile harcayamayız’ denildi. Kendi imkanlarımla 2 milyon dolar koymayı önerdim, kamu tarafından 3 milyon dolarlık destek talep ettim ama bu öneri de kabul görmedi. Sonuçta tüm çabalarımız başarısızlıkla sonuçlandı. Türkiye, tarihi bir fırsatı kaçırdı ve bugün çok daha gelişmiş teknolojiler üretebiliyor olabilirdik.
Samsung, şu an çip üretiminde %10,5 pazar payı ile dünyanın en büyük şirketi konumuna geldi ve 2024 yılında 66,5 milyar dolar çip satışına ulaşmayı planlıyor.
