Eminönü’ndeki hanlar üzerine günlerce süren araştırmamın ardından, İstanbul’un tarihine dair en iyi bilgileri sunan rehber Hüseyin Avni ile buluşma fırsatı buldum. “Kapalıçarşı ve Hanlar Bölgesi” turunun ilk bölümü tamamlanmış ve Çemberlitaş’taki Şeymuz Kebap’ta öğle yemeği için mola verilmişti. Hüseyin Avni, hesabını ödeyip grubu tatlıcıya yönlendirirken, ben de sorularımı yanıtlamak üzere kayıt cihazımı çıkardım. Dünyanın en güzel camilerinden biri olan Nuruosmaniye Camii’nin yakınında sohbet etmeye başladık. Ardından, camiyi gezip, Kapalıçarşı’nın Sandal Bedesteni kısmına kısa bir ziyaretin ardından hanları dolaşacağımız bir rota belirlendi.
Katılımcılar, tarihe olduğu kadar dostluğa da ilgi duyuyor. Çoğu, yıllardır Hüseyin Avni ile İstanbul’un yanı sıra dünyanın farklı bölgelerini keşfetmiş kişiler. Aralarındaki yakınlık hemen dikkat çekiyor. Grupta iki tur rehberi de mevcut. Bölgeyi iyi tanıyor olmalarına rağmen, bu dostluk nedeniyle tura katılıyorlar. Hüseyin Avni anlatmaya başlıyor, biz de dinliyoruz:
Hüseyin Avni
– İstanbul’a gelen biri size ulaştığında, “Burayı hiç bilmiyorum, bana buranın ruhunu nasıl özetlersiniz?” diye sorduğunda ona ne anlatırsınız?
Buranın, dünyanın en eski alışveriş merkezlerinden biri olan Kapalıçarşı’yı barındırdığını ifade ederim. Kapalıçarşı’ya bitişik hanları tanıtırım. Ardından, Kapalıçarşı ve hanları gezdiğimizi eklerim. Vezir Han, Büyük Yeni Han, Büyük Valide Han gibi yerlerde tarihi anlatıyoruz. Hanların tarihinden, ilk inşalarından, pazar ve kervansaray olarak bilinen menzil hanlarının dönüşüm süreçlerinden bahsediyoruz. Örneğin, birçok han, Bizans dönemine ait sağlam sarnıçların üstüne inşa edilmiş. Bu sarnıçların depo ya da doğrudan sarnıç olarak kullanıldığını da anlatıyoruz. Kısacası, tarih ve mekân arasındaki ilişkiyi vurguluyoruz.
– Rota oldukça zengin görünüyor, tüm hanları gezebiliyor musunuz?
Zaman kısıtlı olduğu için bu maalesef mümkün olmuyor. İç avlulu hanları gezdiğimizde modern hanlara uğramıyoruz.
– “Kapalıçarşı ve Hanlar Bölgesi” turunda günde kaç adım atıyorsunuz?
Toplamda 12-13 bin adım atıyoruz.
– Bu sokakları yıllardır adımlayan biri olarak, hanlarla ilgili kişisel hislerinizi öğrenebilir miyim?
Günümüzde hanlar, İstanbul’un terk edilmiş yapıları haline geldi çünkü artık eski işlevlerini yerine getirmiyorlar. Büyük Valide Han ve Vezir Han gibi geniş avluları olan hanlar, bir zamanlar kervanların geldiği yerlerdi. Sürekli canlı bir ortam söz konusuydu. Hanların alt katları üretim, üst katları ise konaklama için kullanılıyordu. Şehrin ekonomisinin güçlü yapı taşlarıydı. Ancak zamanla el yapımı üretim sona erdi. Sanayi devrimiyle birlikte, üretim büyük ölçekli mekanlara ve fabrikalara kaydı. Haliç’in iki yakasında yeni fabrikalar açıldı ve Süleymaniye’de eski tekstil fabrikalarının binaları hâlâ duruyor. Bu süreçte, buradaki hanlar da modern yapılar haline dönüştü. 19. yüzyılda avlusuz ve büro hanları olarak bilinen, bir katında banka gibi yerlerin bulunduğu hanlara dönüştüler.
Nuruosmaniye Camii
– Genel dönüşümden bahsettiniz ama Kapalıçarşı’yı çevreleyen 16 handan bahsedecek olursak, neler söyleyebilirsiniz?
Onlar, Kapalıçarşı’ya eklenmiş hanlar olarak tanımlanabilir. Her biri farklı dönemlerde genellikle paşalar tarafından inşa edilmiştir. Handa üretim yapılır ve bu ürünler sokağında satılmaktaydı. Ancak günümüzde bu hanlarda artık üretim yapılmamaktadır.
– Yani işlevi tamamen değişti; şu anda dükkân ve depo olarak kullanılmaya başladılar mı?
Evet, bu doğru.
– Peki, tarihi hanları gezerken ne gibi duygular yaşıyorsunuz?
Öncelikle geçmişin kaybolduğunu hissediyorum. Birkaç han dışında, Kapalıçarşı’daki birçok yapı tarihi özelliklerini yitirmiş durumda. Kapalıçarşı’da bir esnaf, buradaki dükkanların %80’inin artık özel mülk olduğunu belirtmişti. Yani, kişisel mülk sahipleri dükkanlarını istedikleri gibi değiştirebiliyor. Bu hanlara girdiğimizde tarihi atmosferi fazla hissedemiyoruz.
“Zincirli Han yapısını korumuş”
– Kaybolan bu atmosfere tanıklık ederken hissettiğiniz duygu nedir?
Bir tarihin silinip, yerine başka bir tarihin gelme duygusu. O hanın ruhu artık geride, geçmişte kalmış. Ancak Zincirli Han, yapısını koruduğu için bu özelliğiyle en çok sevilen ve fotoğraf çekilen yerlerden biri. Zincirli Han’da tarihi hissetmek mümkün. Ben, tarihlerini ve geçirdikleri süreçleri
Yorumlar kapalı.