Ankara’da kapılar açıldığında tarih, içeride bulunanlarla yazıldı; ancak o günün ruhu yalnızca içeride değildi. 23 Nisan 1920’de mecliste kadın yoktu ama meydanlarda, kürsülerde bir isim vardı: Halide Edip Adıvar… Onun sesi, bir kürsüye değil, bir millete hitap ediyordu. Sultanahmet Mitingi, günümüzde hâlâ insanların tüylerini ürperten bir coşkuyla gerçekleştirildi. Bu mitingin yıldızı kuşkusuz Halide Edip’ti. Milletin birlik olmasına büyük katkı sağladı.
Tünel’deki tiyatro salonu Asmalı Sahne’ye beni davet eden de Halide Edip’in kendisiydi. Onu sadece bir tarih figürü olarak değil, romanlarının içinden konuşan, karakterleriyle çatışan ve iç dünyasını sahneye taşıyan bir anlatının merkezine yerleştiriyordu. Özellikle izleyicilerin bile eşlik ettiği salavat sahnesinde, kendimi bir an Galata Mevlevihanesi’nde hissetmemi sağlayan ise Halide Edip’in sarsılmaz imanıydı.
İşgale karşı çıkarken gösterdiği öfke, üzerine kuma getirmeye kalkan eşine kükremesinden farklı değildi. Halide Edip’in üç romanı olan Sinekli Bakkal, Handan ve Ateşten Gömlek’in baş karakterlerini aynı sahnede buluşturmak, yazarı kadar oyunu sahneye koyan Muharrem Uğurlu’nun da cesaretiydi. Bu projede söz sahibi olan yazar ise Petek Kırboğa’ydı…
– Öncelikle sizi tanıyabilir miyiz?
– İzmir’de doğdum ve liseyi de orada bitirdim. Bir değişiklik yapıp sondan başlayayım: New York HB stüdyosunda yönetmenlik atölyesi ve The Barrow Group’ta oyunculuk atölyelerine katıldım. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden lisans ve yüksek lisansımı oyunculuk üzerine tamamladım. İlkokulda kardeşlerim ve yakın arkadaşlarımla bir araya gelip oyun hazırlayıp mahalledeki çocukları çağırıyorduk. Deve Kuşu Kabare’yi izlerken orada dans edip oyun oynayanları görünce “Ben de bunu yapacağım” dedim içimden. Şimdi de Asmalı Sahne’de oyunlar üretip seyirci ile buluşturuyoruz.
– Halide Edip üzerine bir oyun yazmaya iten motivasyon ne oldu?
– Edebiyat, hayatla kurduğum en anlamlı bağ. Türk edebiyatı benim için çok değerli bir alan. Halide Edip’in romanlarını üniversitede ayrıntılı inceleme fırsatı buldum. Onun eserlerinden ve kişiliğinden etkilendim. İki tane tiyatro oyunu da var. Onları okuma tiyatrosu olarak kaydettik. Bu süreçte Halide Edip ile ilgili bir oyun yazma fikri kafamda netleşti. Çok sevdiğim roman karakterlerini ve Halide’yi sahnede görme düşüncesi beni heyecanlandırdı.
Oyunu Londra’da yazdım. Sinekli Bakkal romanının İngiltere’de ve İngilizce yazıldığını keşfettim. The Clown and his Daughter adıyla basılmış. İlk iş olarak kitabın İngilizce versiyonunu okudum ve onun Londra’da neler yaptığını hayal ettim.
– Üç romandan üç karakteri sahnede çatışma halinde izliyoruz. Bu bölümleri yazmak zor olmadı mı? Sizi en çok zorlayan karakter hangisiydi?
– Karakterleri Halide’nin alt kimlikleri olarak hayal ettim. Bir yazar, yaşamımda farklı yönleriyle ilişki kurarken, olaylar karşısında kafasında neler geçiriyordur diye düşündüm. Romanları tekrar okudum, karakterlerini analiz ettim. Bir yazar için romanlar büyük bir bilgi kaynağıdır. Bu nedenle çok zengin bir kaynağım vardı. Zıtlıkları, uyumsuzlukları ve ortak yönleri ortaya çıkardım. Halide Edip, yaşamı boyunca Doğu-Batı meselesini ele almış; ben de bu ana temayı oyunun içine yedirdim. Eğlenceli bir süreçti.
Romanlarında geçen olayların onun gerçek yaşamındaki izdüşümlerini bulmaya çalıştım. Zor olan, bu renkli karakterleri ve hikayelerinin neresini öne çıkaracağım oldu. Romanları doğru yansıtma çabası da devreye girince, yazıp yazıp sildiğim, baştan başladığım bir süreç yaşadım.
– Oyunu birkaç kez sahneleme fırsatımız oldu. Şu ana kadar aldığınız tepkilerden neyi öne çıkarırsınız?
– Oyunumuz Kültür Bakanlığı’ndan destek aldı. Hazirana kadar ve sonrasında önümüzdeki sezon, oyun Asmalı Sahne’de oynamaya devam edecek. Beklemediğim kadar güzel tepkiler aldık. Halide Edip’i tek perde anlattığım için ön yargı ile geldiklerini söyleyen seyirciler, oyundan çok tatmin olmuş bir şekilde ayrıldıklarını belirtti. Ayrıca oyunda küçük bir Karagöz Sahnesi bulunuyor. Usame Varol bir Karagöz ustası. Ekipte besteci ve müzisyenler var. Böyle bir ekiple çalıştığımız için çok şanslıyız.
– Halide Edip’in 100 yıl sonra bile Türk genç kızları üzerinde hala bu denli etkili olmasının nedeni nedir?
– O, insanın ve kadının yaşam biçimi üzerine düşünen öncü bir karakter. İdealist bir kişiliğe sahip. İnandığı yoldan yürümüş. İngiltere ve Hindistan’da üniversitelere konuşmacı olarak katılmış. Dünyayı ve insanları seven, çok hümanist bir figür. Okuyan, düşünen ve üreten biri olarak gençlerin etkilenmemesi mümkün değil. Edebiyat alanındaki başarısı da heyecan verici.
– Oyunu müzikli yapma tercihiniz nasıl şekillendi?
– Projeyi tasarlarken Rabia’nın mutlaka ilahi söylemesi gerektiğini düşündüm. Bu düşünceden yola çıkarak diğer karakterlerin de şarkı söylemesi gerektiğine karar verdim. Halide Edip için iki şarkı sözü yazdım. Bunları oyunun müzik koordinatörü Buse Özgel besteledi. Tuğçe Karaoğlan’ın da bir bestesi bulunuyor. Oyunda canlı piyano çalınıyor. Projeyi hayal ederken, oyuncuların çalıp söylediği bir açık biçim oyun düşünmüştüm. Muharrem Uğurlu da bu biçimi en etkili haliyle seyirciye sundu.
HALİDE EDİP’E DAİR KISA NOTLAR
Sizi en çok etkileyen kitabı…
– Handan ve Sinekli Bakkal
Romanlarında bir karakter olsanız…
– Rabia olmak isterdim; inandığı yoldan ilerleyip mutluluğu tadıyor.
Bugün karşınıza çıksa ona ne söylerdiniz?
– Kadınların sesi olma cesaretini nasıl bu kadar güçlü koruyabildiniz?
Sultanahmet Mitingi’nde olsanız neler hissedersiniz?
– Cesur ve kararlı konuşması içimde gurur uyandırırdı.
En yakın dostu kimdi?
– Adnan Adıvar ile iyi bir yol arkadaşı oldu.
Yorumlar kapalı.