Bilim insanları, Dünya’nın jeolojik geçmişindeki en büyük sırlarından biri olan “Büyük Uyumsuzluk”un kökenine dair yeni bulgular ortaya koydu. Araştırma, kaybolmuş tortul katmanların nedenlerini “Kartopu Dünya” teorisi yerine, milyarlarca yıl önce gerçekleşen tektonik süreçlere bağlıyor.
NTV’den alınan habere göre, bilim insanları, 150 yılı aşkın bir süredir tartışmalara yol açan “Büyük Uyumsuzluk” ile ilgili yeni bir açıklama sundu. Bu bulgular, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan bir çalışmada detaylandırıldı.
Büyük Uyumsuzluk, dünyanın birçok yerinde yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaların, 1,7 milyar yıldan daha yaşlı temel kayaların üzerine doğrudan oturmasıyla kendini gösteriyor.
Bu kayıp katmanlar, birkaç milyon yıl ile bir milyar yıl arasında değişen zaman aralıklarını kapsıyor. Araştırmacılar, bu durumu “Dünya’nın stratigrafik kayıtlarındaki en ikonik ve en gizemli boşluk” olarak tanımlıyor.
Tektonik süreçlerin rolü
Çin’deki Kuzeybatı Üniversitesi’nden Rong-Ruo Zhan liderliğindeki araştırma ekibi, bu boşluğun büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl önce, antik süperkıta Columbia’nın oluşumu sırasında meydana gelen tektonik süreçler nedeniyle oluştuğuna dair yeni kanıtlar sundu. Çalışma, özellikle Kuzey Çin’deki jeolojik alanlardan elde edilen verilere dayanıyor.
Bu bulgular, Büyük Uyumsuzluk’un yaklaşık 700-600 milyon yıl önce meydana geldiği düşünülen ve Dünya’nın büyük bir kısmını buzla kapladığı varsayılan “Kartopu Dünya” dönemine ait olan alternatif görüşü zayıflatıyor.
Kartopu Dünya dönemi, yaklaşık 530 milyon yıl önce karmaşık yaşamın hızla çeşitlendiği Kambriyen patlamasından hemen önce gerçekleşmişti. Bu zamanlama, iki olay arasında bir bağlantı olabileceği düşüncesini doğurmuştu. Ancak yeni çalışmanın sunduğu güncellenmiş tektonik zaman çizelgesi, bu bağlantıyı sorguluyor.
Çalışmanın ortak yazarlarından Nicholas Christie-Blick, 404 Media’ya yaptığı açıklamada, Kuzey Çin’deki orta kabuk kökenli metamorfik ve magmatik kayaların yüzeye çıkmasının büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl arasında gerçekleştiğini ve bu zamanlamanın yerel farklılıklar gösterdiğini belirtti.
Christie-Blick, “Yüzey küresel görünebilir, ancak anlamı bölgeden bölgeye değişir” diyerek, Kuzey Amerika’daki Büyük Uyumsuzluk’un da Rodinia süperkıtasının parçalanması ve uzun süreli deniz taşkınları gibi yerel etkenlerle şekillendiğini vurguladı.
Çeşitli nedenler
Zhan’ın ekibi, Kuzey Çin’deki beş farklı noktada kayaların termal geçmişini inceleyerek, bu bölgede kabuksal yükselmenin esas olarak antik Neoproterozoyik dönemdeki tektonik hareketlerle gerçekleştiğini ortaya koydu. Christie-Blick’e göre, bu bulgular Büyük Uyumsuzluk’un tek bir nedene indirgenemeyeceğini gösteriyor:
“Bu boşluk, bir milyar yılı aşan bir zaman diliminde yaşanmış her şeyi temsil ediyor. Dolayısıyla tek bir ‘sebep’ bulmamız beklenemezdi.”
Yeni çalışma, Büyük Uyumsuzluk’un kökenine ve bölgesel farklılıklarına önemli bir ışık tutarken, hâlâ cevaplanmamış pek çok soru mevcut. Christie-Blick, Güneybatı Laurentia’nın geç Proterozoyik-Kambriyen tektonik gelişimi üzerine yeni bir araştırma üzerinde çalıştığını belirtirken, ekipten Liang Duan’ın da Çin’de havza tektoniği üzerine birçok araştırma yayımladığına dikkat çekti.
Christie-Blick, “Yerleşik düşünceyi sorgulamayı seviyoruz; çünkü anlayıştaki ilerlemeler çoğu zaman tam da oradan çıkıyor.” diyerek sözlerini tamamladı.
