AB Komisyonu, Rusya’dan gaz ve petrol ithalatını kademeli olarak sona erdirmeyi amaçlayan bir yasa teklifi üzerinde çalışıyor. Bu teklif doğrultusunda, AB’nin Rus gazı kullanımının 1 Ocak 2028 itibarıyla fiilen sona ermesi planlanıyor.
AA muhabirinin elde ettiği bilgilere göre, Rus gazının Avrupa’ya taşınmasına olanak sağlayan Druzhba Boru Hattı, 1964 yılında faaliyete geçmişti. Ardından Yamal-Avrupa, Soyuz, Kuzey Akım ve TürkAkım gibi boru hatları devreye girdi. Ancak, Şubat 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında AB’nin Moskova yönetimine uyguladığı yaptırımlar bu süreci kesintiye uğrattı.
2021 yılında yıllık 413 milyar metreküp gaz tüketen AB, bu dönemde Rusya’dan 150 milyar metreküp gaz ithalatı yapıyordu. Savaş öncesi dönemde, Rusya, AB’nin toplam gaz ithalatının yüzde 45’ini karşılıyordu.
Şubat 2022’de savaşın patlak vermesiyle birlikte AB, Moskova’ya karşı ilk yaptırımlarını uygulamaya koydu. Rus gazının Avrupa’daki gaz depolama tesislerine erişimi yasaklandı. Eylül 2022’deki Kuzey Akım 1 ve 2 boru hatlarındaki patlamalar, Rus gazı ile yapılan sevkiyatları olumsuz etkiledi.
Ukrayna üzerinden gerçekleştirilen gaz ulaştırımının 1 Ocak 2025’te sona erecek olması, AB’nin Rusya’dan yarım asırlık gaz ithalatını tamamen bitirmeye bir adım daha yaklaşmasına yol açtı.
AB’nin toplam boru gazı ve LNG ithalatı, 2021 yılında 336 milyar metreküp iken, 2022’de 333 milyar metreküpe, 2023’te 289 milyar metreküpe ve 2024’te 273 milyar metreküpe düşmüştür. Rusya’nın AB’ye yaptığı boru gazı ve LNG ihracatı ise 2021’de 150,2 milyar metreküp, 2022’de 78,8 milyar metreküp, 2023’te 42,9 milyar metreküp ve 2024’te 51,6 milyar metreküp olarak gerçekleşmiştir.
Bu yıl Rusya’dan AB’ye LNG ve boru gazı sevkiyatının toplamda 36,5 milyar metreküpe ulaşması öngörülüyor.
2021’de AB’nin ithal ettiği gazda Rusya’nın payı yüzde 45 iken, 2024’te bu oran yüzde 19’a gerilemiştir. Ukrayna üzerinden gelen gazın bu yılın başında sona ermesiyle bu oranın daha da düşmesi bekleniyor.
ABD VE NORVEÇ ETKİSİ ARTTI
Rusya’dan boru gazı alımını kademeli olarak azaltan AB, savaş sonrası dönemde LNG terminali ve yeniden gazlaştırma kapasitesine yönelik önemli yatırımlar gerçekleştirdi.
AB’nin toplam yeniden gazlaştırma kapasitesi 2021’de 164,3 milyar metreküpken, 2022’de 185,8 milyar metreküpe, 2023’te 213,2 milyar metreküpe ve 2024’te 235,1 milyar metreküpe yükseldi. Bu yıl ise kapasitenin 263,9 milyar metreküpe ulaşması bekleniyor.
Mayıs 2022’de devreye giren REPowerEU programı çerçevesinde gaz kullanımını azaltma hedefi doğrultusunda, 2021’de 413 milyar metreküp olan yıllık gaz tüketimi 2022’de 356,4 milyar metreküpe, 2023’te 330,5 milyar metreküpe düştü. Tüketimin 2024’te ise 332 milyar metreküp civarında olması tahmin ediliyor.
Gaz tüketimini istikrarlı bir şekilde azaltmayı hedefleyen AB’nin enerji sepetinde Rus gazının payı önemli ölçüde gerilemekte. Kesilen Rus gazı yerine LNG tedarikinde ABD ve Katar, boru gazında ise Norveç öne çıkmaya başladı.
Norveç’ten gelen gazın payı 2021-2024 döneminde yüzde 29,2’den yüzde 49,6’ya yükselirken, ABD’den gelen LNG’nin payı aynı dönemde yüzde 20’lerden yüzde 45’e ulaştı.
Rus gazını Avrupa’ya taşıyan Kuzey Akım 1, Kuzey Akım 2 ve Yamal-Avrupa boru hatlarının kullanıma kapatılması ve Ukrayna’dan gaz sevkiyatının durmasıyla Türkiye, TürkAkım Boru Hattı üzerinden tek geçiş güzergahı olarak ön plana çıkıyor.
AB, RUSGAZINI İTHALAT SEPETSİNDEN ÇIKARMAK İSTİYOR
AB Komisyonu, hafta içinde Rusya’dan gaz ve petrol ithalatını kademeli olarak durduracak bir yasa teklifi hazırladı. Teklife göre, üye ülkelerde Rus kaynaklı boru gazı ve LNG aşamalı olarak kullanımdan kaldırılacak.
İthalat yasağı çerçevesinde, yeni sözleşmelerle Rusya’dan gaz alımı 1 Ocak 2026’da sona erecek. 17 Haziran 2025’ten önce imzalanan kısa vadeli sözleşmeler kapsamındaki gaz ithalatı ise 17 Haziran 2026’ya kadar devam edecek.
Denize kıyısı bulunmayan ülkelerin uzun vadeli sözleşmelerle yaptığı boru gazı teslimatlarına ise 2027 sonuna kadar izin verilecek.
Bu tasarının yürürlüğe girmesi için, AB Konseyi’nde üye ülkelerin “nitelikli çoğunluk”la onay vermesi ve Avrupa Parlamentosu’nun da teklifi kabul etmesi gerekmekte.
Macaristan ve Slovakya, enerji fiyatlarını artıracağı gerekçesiyle Rus gazına yönelik alım yasağına karşı çıkıyor. Ancak Konsey’in bu tarz kararları nitelikli çoğunlukla alma yetkisi, itiraz eden ülkelerin veto hakkı olmaksızın sürecin ilerlemesine olanak tanıyor.
Bu durum, Macaristan ve Slovakya gibi itiraz eden ülkeleri geçiştirme girişimi olarak değerlendiriliyor.
