ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu ziyareti öncesinde Suudi Arabistan ile Çin arasında gerçekleştirilen enerji işbirliği adımlarının, küresel güç dengelerini önemli ölçüde yeniden şekillendireceği düşünülüyor.
Küresel süper güç olma hedefiyle hareket eden Çin, Suudi Arabistan’daki rafinaj ve petrokimya sektörlerine yaptığı büyük ölçekli yatırımlarla bölgedeki varlığını artırma çabalarını sürdürüyor. Bu süreçte, Suudi Arabistan da Asya pazarındaki etkisini genişletmeyi hedefliyor.
Bu çerçevede, Çinli petrol şirketi Sinopec ile Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Aramco arasında imzalanan ortak girişim anlaşması, dikkat çekici bir adım oldu.
Daha önce 9 Nisan’da Yanbu Aramco Sinopec Rafineri Firması’nda petrokimya genişleme projesine destek sağlamak amacıyla bir Yatırım Ortaklığı Çerçeve Anlaşması imzalayan taraflar, 28 Nisan’da Fujian Sinopec Aramco Rafineri-Petrokimya Firması’nın resmi kuruluşunu duyurdu.
Her ne kadar söz konusu ortak girişim anlaşmasının planlamalarına 2022’de başlanmış olsa da, gelişmenin Trump’ın 13 Mayıs’ta başlayacak Orta Doğu ziyareti öncesinde yaşanması dikkatleri tekrar Pekin-Riyad enerji ortaklığına yönlendirdi.
Uzmanlar, bu durumu Suudi Arabistan’ın Çin ile olan ticaretini sürdürerek kaynak çeşitliliğini artırma açısından stratejik bir adım olarak değerlendirirken, Riyad ile Pekin arasındaki enerji işbirliğinin ileride küresel dengeleri sarsabileceği öngörülüyor.
ARABİSTAN’IN ÇİN İLE GELİŞTİRDİĞİ İLİŞKİLER ABD AÇISINDAN RİSK
Londra merkezli enerji danışmanlık şirketi Facts Global Energy (FGE) Orta Doğu Petrol Piyasası Uzmanı Palash Jain, ABD Başkanı Donald Trump’ın Suudi Arabistan’ı ilk yurt dışı ziyareti için seçmesinin, Körfez bölgesinin stratejik önemini yine ortaya koyduğunu ifade etti. Jain, ABD’nin Orta Doğu’daki etkisinin zayıflaması ve Çin’in bölgedeki varlığını güçlendirmesinin, Washington’un küresel jeopolitik çıkarları açısından uzun vadede significant etkiler yaratabileceğini belirtti.
Bu nedenle bölgeye yapılan ziyaretlerin yalnızca diplomatik bir jest olmadığını, bunun yanında ABD’nin ekonomik ve enerji konusundaki çıkarları açısından da kritik bir öneme sahip olduğunu dile getiren Jain, “Trump için Orta Doğu ile güçlü ilişkilerin sürdürülmesi, petrol fiyatlarının kontrol altında tutulması ve enerji piyasasında istikrar sağlanması açısından büyük bir önem taşıyor.” dedi.
Uzun yıllar boyunca Suudi Arabistan’ın ABD’nin Orta Doğu’daki en güvenilir müttefiklerinden biri olduğunu vurgulayan Jain, Çin ile derinleşen ilişkilerin Washington için bir risk oluşturduğunu ifade etti. Jain, “Riyad’ın Çin ile derinleşen ilişkileri, Washington’un dikkatle izlemesi gereken bir durum. Çin’in Suudi rafinaj ve petrokimya sektörlerine yönelik büyük ölçekli yatırımları uzun vadeli stratejik hedefleriyle uyumlu. Ancak bu yakınlaşma, ABD’nin küresel liderliğine ve doların rezerv para statüsüne tehdit oluşturabilir.” şeklinde konuştu.
SUUDİ ARABİSTAN VE ABD ORTAKLIĞINA DEVAM
Energy Aspects Jeopolitik Araştırmalar Bölümü Başkanı Richard Bronze, Suudi Arabistan’ın ham petrolü için güvenli pazarlar yaratma çabaları kapsamında ABD ve Avrupa’nın yanı sıra Asya’da da yatırımlar yaptığını belirtti. Bronze, bu anlamda Suudi Arabistan’ın Çin ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini pek çok alanda derinleştirdiğini ifade etti.
Çin’in, yalnızca dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olmasının yanı sıra, Suudi petrolünün en büyük alıcısı olduğunu hatırlatan Bronze, “Riyad, bu ilişkiyi güçlendirirken, güvenlik ve savunma açısından hayati öneme sahip olan ABD ile yakın ilişkilerini de korumak istiyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan, Trump’ın Orta Doğu ziyareti sırasında temel odak noktasının büyük ölçekli yatırım taahhütlerinin üzerinde olacağını öngören Bronze, Suudi Arabistan’ın şu an için 600 milyar dolarlık yatırım sözü verdiğini ve Trump’ın bu rakamı ‘1 trilyon dolara çıkarın’ şeklindeki talebinin dikkate alındığında, bu rakamın daha da yükselebileceğini belirtti.
ABD SUUDİ ARABİSTAN’IN GÜVENLİĞİNİ SAĞLAYAN ANA AKTÖR
Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, Çin’in otomotiv, yarı iletken, metal ve temiz enerji teknolojileri gibi birçok sektörde yaptığı yatırımlarla birlikte Suudi Arabistan’daki en büyük yabancı yatırımcı konumuna yükseldiğinin altını çizdi. Dourian, bu yatırımların, Suudi Arabistan’ın petrol dışı ekonomiyi geliştirme hedefiyle doğrudan örtüştüğünü aktardı.
Dourian, özellikle düşük petrol fiyatlarının gelirleri azalttığı bu dönemde Riyad’ın daha fazla doğrudan yabancı yatırım çekmeye ihtiyaç duyduğunu ancak ülkenin ABD ile olan tarihi ittifakına da büyük önem verdiğini belirtti. Dourian, “ABD, Suudi Arabistan’ın güvenliğini sağlayan ana aktör olmaya devam ediyor. Çin ile ilişkiler gelişse de bu durum değişmeyecek.” ifadesinde bulundu.
Trump’ın ziyareti sırasında ele alınacak konular arasında küresel jeopolitik gerilimler, İran ile devam eden nükleer müzakereler, petrol piyasalarındaki gelişmeler ve Suudi Arabistan’ın ABD’ye yönelik yatırım planları öne çıkacak. Dourian, ayrıca Suudi Arabistan’ın sivil nükleer enerji programının da önemli bir konu olacağını kaydetti. Riyad’ın kendi uranyumunu zenginleştirme konusundaki isteğinin süreci geciktirdiğini belirten Dourian, ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın Suudi Arabistan ziyareti sırasında yaptığı açıklamaya göre, enerji alanında geniş kapsamlı bir anlaşmanın yılın ilerleyen dönemlerinde imzalanacağını vurguladı. Bu anlaşmanın nükleer enerjiyi de kapsaması bekleniyor.
