1986 yılında Sovyetler Birliği'nde gerçekleşen Çernobil kazasının üzerinden 40 yıl geçti. Bu dev nükleer felaketin yaşandığı gece 4 numaralı reaktörün kontrol odasında çalışan mühendis Igor Kirschenbaum, bu olayın hayatta kalan tanıklarından biri olarak yıllar sonra tanıklık etti. Patlamadan önce gizemli bir şekilde kontrol odasından ayrılması emredilen Kirschenbaum, uzun yıllar anılarını paylaşmadı. Ancak 2026 yılında yayımlanan bir belgeselle birlikte ilk defa kamuoyuna konuştu.

Kirschenbaum'un hikayesini ilginç kılan bir başka unsur ise Yahudi kökeni ve facianın hemen ardından Sovyetler Birliği'nden İsrail'e göç etmesi. 2021'de yayımlanan bir araştırmaya göre, olay sırasında santraldeki tek Yahudi mühendis olduğu ifade ediliyor. Polonya merkezli arşivlerde ise 1986'da İsrail'e göç ettiği bilgisi kaydedilmiş.

DENEYİN AYRINTILARI ÖNCEDEN BİLDİRİLMEDİ

O dönem 28 yaşında olan Igor Kirschenbaum, 26 Nisan 1986 gecesi Çernobil Nükleer Santrali'nde türbin kontrol mühendisi olarak görev yapıyordu. Görevleri arasında türbin jeneratörlerinin kontrolü bulunuyordu. Kaza gecesi gerçekleştirilen güvenlik deneyinde 8 numaralı turbojeneratörü şebekeden ayırma ve dönüşünü yavaşlatma işlemini sürdürüyordu.

Kirschenbaum, belgeselde o gece kontrol odasındaki yerinin jeneratör kontrol konsolunun sağ tarafında olduğunu açıkladı. Deneyin içeriğinin kendisine önceden bildirilmediğini, ancak vardiya başladığında ne yapılacağına ilişkin bilgiler verildiğini belirtti.

26 Nisan gecesi saat 01.23'teki patlama anında kontrol odasındaydı. Belgeselde o anı şöyle tarif ediyor:

Önce yüksek bir gürültü duyduğunu ve kontrol odasının ışıklarının yanıp söndüğünü belirten Kirschenbaum, “Acil durum aydınlatmaları devreye girdi. Tavandan kül ve toz düşüyordu. Radyasyon uyarı ışıkları yeşilden kırmızıya döndü. Reaktör binasının önüne gittiğimizde yapının büyük kısmının yıkılmış olduğunu gördük” dedi. Bu ifade, belgeselin ilk bölümündeki Kirschenbaum'ın tanıklığına dayanmaktadır.

DÜZENE HAKİM DEĞİL! O HALDE NEDEN GÖREVDE?

Kirschenbaum'un hayatta kalmasında en önemli gelişme, patlamanın ardından kontrol odasındaki personelin uzaklaştırılması kararı oldu.

Çernobil santralinin 4. ünite vardiya amiri Aleksandr Akimov, Kirschenbaum'u “reaktör bölümünün çalışma düzenine yeterince hakim olmadığı” değerlendirmesiyle kontrol odasından çıkardı.

Böylesine kritik bir görevde “kıdemli” bir mühendis olarak görevde bulunup, “çalışma düzenine hakim olmaması” gerektiğiyle odadan çıkarılıp, kazanın ardından bu durumun sorulması sosyal medyada eleştirildi.

Nükleer santralde uzun süre çalışan mühendis Nikolay Karpan, 2012 yılında yayımladığı From Chernobyl to Fukushima adlı kitabında bu durumu detaylı bir şekilde anlatıyor. Karpan'a göre Akimov, Kirschenbaum'a şöyle dedi:

"Burada sana ihtiyaç yok, bize yardım edemezsin. Çık buradan."

Karpan, Akimov'un Kirschenbaum'u reaktörün durumunu yeterince bilmediği ve o anda yapabileceği bir şey bulunmadığı için uzaklaştırdığını belirtiyor. Bu karar, Kirschenbaum’un yaşamını kurtardı. Çünkü kontrol odasında kalan ve kazanın ardından reaktörün durumunu anlamaya çalışan bazı personel yüksek dozda radyasyona maruz kaldılar. Akimov ve genç operatör Leonid Toptunov ise patlama sonrası soğutma için müdahale etmeye çalıştı, ve ikisi de ağır radyasyon alarak Mayıs 1986'da hayatlarını kaybetti.

Belgeselde Kirschenbaum, kendisini tehlikeli bölgeden uzaklaştıran amirin hayatını kurtardığını belirtti. SVT en fazla belirtilen bireyi vardiya amiri olarak tanımlarken, Karpan ve Czarnobyl Wiki bunu Akimov olarak aktarır. Bazı belgesel yayınlarının belgelerinde Dyatlov'un gereksiz personelin çıkmasını istediği de aktarılmıştır.

SANTRALDEKİ TEK YAHUDİ OPERATÖR

Kirschenbaum'un hikayesini önemli kılan başka bir detay, Çernobil'deki tek Yahudi mühendis olması ve yeterli bilgiye sahip olmadığı için odadan çıkarılan ilk kişi olması.

Nisan 2021'de Jewish Panorama dergisinde yayımlanan bir makaleye göre, Kirschenbaum “Çernobil faciası sırasında operatör ekibindeki tek Yahudi” olarak kaydedilmiştir. Makalede, Kirschenbaum'un patlama anında reaktör bölümünde bulunduğu ve türbin kontrol kıdemli mühendisi olarak görev yaptığı vurgulanmıştır.

Bangor Üniversitesi'nde profesör olan Nathan Abrams, 21 Haziran 2019'da The Times of Israel için kaleme aldığı yazısında Kirschenbaum'un yaşamını, Sovyetler Birliği'ndeki antisemitizmle etkileyen engellerle dolu biri olarak değerlendiriyor.

ÇERNOBİL'DEN SONRA ANİDEN İSRAİL'E GÖÇ ETTİ

Kirschenbaum'un yaşamındaki başka bir önemli gelişme, Sovyetler Birliği'nden ayrılıp İsrail'e yerleşmesidir. Polonya merkezli Czarnobyl Wiki'de yer alan bilgiye göre, Kirschenbaum 1986'da nükleer reaktörün patlamasından sonra İsrail'e yanıt vermiştir.

Kirschenbaum’un ani bir kararla patlamadan sonra İsrail’e göç etmesi, “bir soruşturmadan mı kaçtığı?” düşüncesini gündeme getiriyor.

2026'da İsveç devlet televizyonu SVT’ye verdiği söyleşide Kirschenbaum, olaydan sonra bölgeden ayrılarak yeni bir hayata başladığını ifade etti. İsrail'e göç bilgisi, biyografik belgelerde doğrulanmaktadır.

40 YIL BOYUNCA NEDEN SUSTU?

Kirschenbaum'un hikayesinin dikkati çeken kısımlarından biri ise uzun yıllar süreyle yaşadıklarını anlatmamış olması. 2026 yılında yayımlanan üç bölümlük Tchernobyl – Der Insiderbericht (Çernobil: İçeriden Tanıklık) belgeselinde, neden 40 yıl boyunca sessiz kaldığı sorulmuştur.

Belgeselde, ortaya çıkan sonuçların kendisini derinden etkilediğini ve hala duygusal anlar yaşadığını söyleyen Kirschenbaum, "Yeni bir hayata başladım. Geçmişe dönmek istemedim” ifadelerini kullandı.