Cannes Film Festivali’nin uzun süreli alkışlarını duymuşsunuzdur. Bir filmin galası sonrası dakikalarca süren ayakta alkışlar, festival kültürünün vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Ancak son yıllarda dikkatimi çeken bir diğer konu da, filmlerin süresinin giderek uzaması.
Alkışlar uzarken, alkışlanan filmlerin süresi de artmıyor mu?
Geçmişte, iki saati aşan filmler nadir görülürdü. Ancak günümüzde, üç saate yaklaşan veya bunu aşan yapımlar giderek yaygınlaşıyor. Örneğin, Oppenheimer üç saat sürerken, Dolaunay Katilleri üç buçuk saati buluyor. Bu durum yalnızca birkaç yönetmenin tercihi değil; veriler, özellikle büyük bütçeli filmlerin son yirmi yılda belirgin bir şekilde uzadığını gösteriyor.
Peki, bunun sebebi nedir? Tek bir yanıt yok. Dijital platformların etkisiyle uzun anlatılara alıştık. Bir haftasonunda sekiz saatlik bir diziyi bitirebilen izleyici için üç saatlik bir film artık o kadar da korkutucu görünmüyor. Diğer yandan, stüdyolar büyük bütçeli filmlerini bir etkinlik olarak sunmayı tercih ediyor. Bu bağlamda film süresi, bazen hikâyenin gerekliliğinden ziyade, filmin öneminin bir göstergesi haline geliyor.
Almanya’da film arası yok. Scorsese’nin son filmi Dolunay Katilleri’ni izlerken bu durum beni endişelendirmişti, aynı şekilde Zavallılar filminde de aynı kaygıyı hissettim. Oppenheimer’da da bu tedirginlik mevcuttu. Türkiye’deki ara alışkanlığından dolayı, bunu bilmesem talep etmeyeceğim. Hatta ara tartışmalarında taraf olduğunu bildiğim Scorsese, araların filmlere olan dikkati böldüğünü savunuyor. Ancak zaman benim zamanım, dilek benim dileğim. Avrupa’da farklı ülkelerde sinemaya gittiğimde hep ara ihtiyacı hissettim. Düşünmeye başladım, ben mi yanılıyorum yoksa filmler gerçekten mi uzuyor? Ardından bu konuda bir araştırma külliyatı olduğunu fark ettim.
Bir film araştırmacısı, 36 bin 431 filmin süresini analiz ederek bu durumun gerçekten doğru olup olmadığını incelemiş. Onun bulduğu sonuçlar, biraz ham veri niteliği taşıyor; önce onları paylaşacağım, ardından film sürelerinin uzamasının muhtemel nedenlerine dair kendi düşüncelerimi aktaracağım. Çünkü bu durum izleme biçimlerimizi ve içerikleri etkiliyor.
Yapılan araştırmada, dünya genelinde üretilen tüm filmlerin ortalama süresinin son kırk yıldır neredeyse sabit kaldığı görülüyor. 1980’lerden bu yana ortalama uzunluk yaklaşık 100–103 dakika arasında değişiyor. 2024 yılında ortalama film süresi 103,6 dakikaya ulaşmış. Ancak izlenen filmler ile üretilen tüm filmlerin aynı olmadığını düşününce, durum farklılaşıyor. Kuzey Amerika’da geniş dağıtıma giren filmlere bakıldığında, 2000’lerin başında bu filmlerin ortalama süresi 106 dakikayken, 2020’lerde 114 dakikaya çıkmış. Yani düzenli sinemaya giden bir izleyici, bir nesil öncesine göre ortalama on dakika daha uzun filmler izliyor.
Ayrıca, yalnızca filmler değil, gösterim öncesindeki reklam ve fragmanlar da uzamış durumda. Büyük sinema zincirlerinde film başlamadan önce 20 ila 30 dakikalık içerik göstermek artık olağan hale geldi.
Veriler, iki saatlik filmlerin giderek norm haline geldiğini ortaya koyuyor. 1980’lerde geniş dağıtıma giren filmlerin yalnızca yüzde 14’ü iki saatin üzerindeyken, 2020’lerde bu oran yüzde 32’ye çıkmış. Buna karşılık, 90 dakikanın altındaki uzun metraj filmler giderek azalıyor. 1980’lerde filmlerin yüzde 13’ü 90 dakikanın altındayken, bugün bu oran yüzde 7’ye düşmüş.
Aslında yalnızca birkaç uzun film ortalamayı yukarı çekmiyor, tüm dağılım yukarı doğru kaymış durumda. Eskiden olağan kabul edilen süreler artık daha uzun. 105–119 dakika arası filmler günümüzde en yaygın kategori haline gelmişken, iki saatin üzerindeki filmler artık sıradan görünmüyor.
Üç saat ve üzeri filmlerde de belirgin bir artış gözlemleniyor. Son yıllarda 175 dakikalık The Batman, 180 dakikalık Oppenheimer, 190 dakikalık Avatar: The Way of Water, 206 dakikalık Dolunay Katilleri ve 215 dakikalık The Brutalist gibi yapımlar izleyici karşısına çıktı.
Bu uzama, tüm türlerde aynı ölçüde gerçekleşmiyor. Aksiyon filmlerinde en büyük artış gözlemleniyor. 1980’lerde ortalama 103 dakika olan aksiyon filmleri, günümüzde ortalama 128 dakikaya ulaşmış. Komedi ve korku filmleri de uzamış olsa da artış daha sınırlı kalmış. Animasyon filmlerinde de benzer bir eğilim mevcut. 1990’larda Disney filmleri genellikle 83–95 dakika arasında iken, günümüzde Disney ve Pixar filmleri çoğunlukla 100–118 dakika arasında değişiyor.
İlk bakışta, film serileri ve devam filmleri akla gelebilir. Gerçekten de seriler uzamış durumda. Ancak ilginç olan, bağımsız filmlerin de süres
Yorumlar kapalı.