(ANKARA) – Çin uzmanı Prof. Dr. Çağdaş Üngör, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında Pekin’de yapılan görüşmelerin stratejik konularda önemli bir değişim yaratmadığını, ancak tarafların gerilimi kontrol altına alma çabasında olduklarını ifade etti. Üngör, ABD’nin Tayvan konusunda Pekin’e bir güvence vermiş olabileceğini öne sürdü.
Marmara Üniversitesi’nde öğretim üyesi olan Prof. Dr. Çağdaş Üngör, Trump-Xi zirvesine ilişkin ANKA Haber Ajansı’na değerlendirmelerde bulundu. Üngör, zirvede gündeme gelen küresel ticaret, gümrük tarifeleri, Tayvan, yapay zeka ve ABD’nin İran ile ilişkileri gibi konularda henüz belirgin bir ilerleme kaydedilmediğini şu sözlerle aktardı:
’’Bu zirveden çıkan sonuçların detayları henüz kamuoyuyla paylaşılmadı, bu nedenle hangi tarafın bunu zafer olarak değerlendirebileceği belirsiz. Çin’in ABD’den aldığı Boeing siparişi ve soya alımları gibi bazı bilgiler mevcut; ancak stratejik konularda çarpıcı bir gelişmenin yaşandığını düşünmüyorum. Olsaydı, bu bilgiler kamuoyuna yansımaz mıydı?’’
Dışarıdan bakıldığında, iki tarafın da gerilimi düşürmek için çaba gösterdiği anlaşılıyor. Xi Jinping, ABD ve Çin arasında çatışmanın gereksiz olduğunu ve iki ülkenin işbirliği ile kalkınabileceğini belirtti. Trump ise alışılmadık bir şekilde Pekin’de olumlu bir tutum sergiledi. Bu durum, her iki tarafın da gerilimi yönetmek istediğini ve sürpriz gelişmelerden kaçındığını gösteriyor.’’
PEKİN, TAHRAN’I KORUMAK İÇİN BÜYÜK BİR RİSK ALMAYACAKTIR
Zirvenin gündeminde önemli bir yer tutan İran savaşıyla ilgili olarak Pekin’in tutumunu değerlendiren Üngör, şunları ifade etti:
’’Çin, Hürmüz Boğazı’nın askeri gerilimin azalmasını ve açık kalmasını istiyor. Genel olarak İran’ın yanında olduğu söylenebilse de, Tahran rejimini korumak için büyük bir risk almayacaktır. Pekin’in bu bölgede arabuluculuk yaparak statükoyu koruma çabası beklenebilir; çünkü Hürmüz Boğazı ve Körfez’den gelen petrol, Çin’in enerji güvenliği için hayati öneme sahiptir.’’
TAYVAN EN HASSAS EŞİK: ABD, PEKİN’E GÜVENCE VERMİŞ GİBİ GÖRÜNÜYOR
Trump, Xi ile yaptığı görüşmelerin ardından FOX News’teki röportajında Tayvan konusunda Washington’un çatışma istemediği mesajını iletti. “Bağımsızlığa gitmelerini istemiyorum” diyen Trump, hem Pekin’in hem de Tayvan’ın “sakinleşmesi gerektiğini” vurguladı.
ABD Başkanı ayrıca, “Çin çok büyük, çok güçlü bir ülke. Orası ise çok küçük bir ada. Düşünün, orası Çin’e sadece 59 mil uzaklıkta. Biz ise 9 bin 500 mil uzaktayız. Bu biraz zor bir problem…” dedi.
Üngör, Tayvan meselesini ABD-Çin güvenlik dengesinin “en hassas başlığı” olarak tanımlıyor ve olası bir sıcak çatışmanın büyük ihtimalle bu konu üzerinden başlayabileceğini belirtiyor. Ancak mevcut koşullarda, İran ve Ukrayna krizlerinin devam ettiği bir ortamda Washington’un Çin’le Tayvan merkezli bir savaşı göze almasının gerçekçi olmadığını ifade ediyor:
’’Mevcut küresel konjonktürde, İran ve Ukrayna meseleleri sürerken ABD’nin Çin’le Tayvan odaklı bir savaşı göze alması mümkün değil. Basına çok yansımasa da, Washington’un bu konuda Pekin’e güvence vermiş gibi göründüğünü söyleyebilirim.
Trump’ın Tayvan yönetimine bağımsızlık konusunda destek vermeyeceği net bir şekilde ortada. Statükonun sürmesi ise ABD için çok olumsuz bir durum değil; bu hesaplar ancak Çin bir gün Tayvan’ı ilhak etmeye kalkışırsa değişir ki, Pekin burayı zaten kendi toprağı olarak gördüğü için bu hareket oldukça meşru olacaktır. Ancak o gün Beyaz Saray’da kimin oturduğu da önemli bir faktör olacak. Savaşın dışında kalsalar bile, Tayvan’ın kendini savunmak için olağanüstü çabalar sarf edeceği kesin.’’
TÜRKİYE İÇİN MANEVRA ALANI DARALIYOR
ABD ile Çin arasındaki rekabet ortamında Türkiye’nin durumu da mercek altına alındı. Üngör, Çin mallarına karşı ABD ve Avrupa’da yükselen gümrük duvarları nedeniyle Pekin’in pazarını gelişmekte olan ülkelere kaydırmak zorunda kalacağını belirtti.
’’Türkiye, 2000’li yılların başından beri Çin’le rekabet ettiği sektörlerde rekabet gücünü kaybediyor’’ diyen Üngör, elektrikli araçlar, batarya ve yenilenebilir enerji gibi alanlarda Çin’in giderek daha güçlü bir aktör haline geldiğini ve bu durumun Türkiye’nin Çin’le olan ticaret açığını daha da artıracağını söyledi.
Teknoloji alanında Türkiye’yi zor bir tercih bekliyor. Üngör, ABD ve Çin arasındaki gerilimin artmasıyla birlikte, ileri teknoloji ürünlerinde yaşanan ayrışmanın diğer ülkeleri taraf seçmeye zorlayacağını belirtiyor. Türkiye’nin savunma ve ileri teknoloji alanlarında baskı görme ihtimalinin yükseldiğini ifade eden Üngör, “Dünya iki kutupluluğa doğru giderse, Türkiye’nin manevra alanı daralacaktır” şeklinde uyarıda bulundu.
Yorumlar kapalı.