Ryanair Group’un CEO’su Michael O’Leary, Orta Doğu’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların uçak yakıtı fiyatlarını artırarak, Avrupa’daki birçok havayolu şirketini iflas riskiyle karşı karşıya getirebileceği konusunda uyarıda bulundu.
O’Leary, CNBC’ye yaptığı açıklamada, havacılık sektörünün Orta Doğu kaynaklı jeopolitik riskler ve artan maliyet baskılarıyla başa çıkmakta zorlandığını ifade etti.
Uçak yakıtı fiyatlarının (Jet A-1) varil başına 80 dolardan 150 dolara yükseldiğine dikkat çeken O’Leary, “Eğer fiyatlar temmuz, ağustos ve eylül aylarında bu seviyelerde kalmaya devam ederse, Avrupa havayolu şirketlerinin birer birer iflas ettiğini göreceksiniz.” şeklinde konuştu.
İrlanda merkezli Ryanair’in yakıt ihtiyacının yüzde 80’ini fiyat sabitleyerek güvence altına aldığını belirten O’Leary, rakiplerinin zayıf sabitleme pozisyonlarının onları ciddi bir finansal darboğaza iteceğini öngördüğünü vurguladı.
O’Leary, Ryanair’in güçlü finansal yapısını kullanarak bilet fiyatlarını baskılayacağını ve bu durumun rakipleri üzerinde daha fazla baskı oluşturacağını ifade etti.
Ayrıca, haziran ayı için öngörülen jet yakıtı tedarik krizinin, yakıt şirketlerinden gelen son bilgiler ışığında azaldığını bildirdi. Tedarikçilerle yapılan görüşmelere dayanarak haziran sonuna kadar bir kesinti beklemediklerini ekleyen O’Leary, “Hürmüz Boğazı’nın en kısa sürede trafiğe açılması gerekiyor. Kuveyt petrolüne bağımlı pazarlarda risk azalmış olsa da durum hala hassas.” değerlendirmesinde bulundu.
Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj maliyetleri artırdı
Orta Doğu’da 28 Şubat’ta patlak veren çatışmalar ve stratejik Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Avrupa enerji piyasaları ve havacılık sektöründe büyük bir şok etkisi yarattı.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri, jet yakıtı fiyatlarının tarihi bir hızla yükseldiğini ortaya koydu.
IATA Jet Yakıt Endeksi’ne göre, 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan küresel fiyatlar, savaşın başlamasının ardından bir ay içinde yüzde 110 artarak 209 dolara yükseldi.
Kuzeybatı Avrupa’da navlun ve sigorta dahil (CIF) fiyatlar ise varil başına 216,9 dolara çıkarak rekor kırdı. 24 Nisan itibarıyla fiyatlar 179,46 dolara gerilese de kriz öncesi seviyelerin oldukça üzerinde kalmaya devam ediyor.
Bu krizin merkezinde, küresel petrol ticaretinin ana arteri olan Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj yer alıyor. 28 Şubat’ta başlayan savaş sonrası ticaret akışının aksamasıyla günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevkiyatında büyük kesintiler yaşandı. Bu durum, havacılık sektöründe ciddi bir arz kısıtı ve maliyet baskısı oluşturdu.
Orta Doğu’daki istikrarsızlık, yalnızca jet yakıtı fiyatlarını değil, aynı zamanda doğal gaz ve ham petrol fiyatlarını da etkiliyor. Avrupa Birliği (AB), savaşın başladığı tarihten bu yana enerji ithalatı için yaklaşık 24 milyar avro ek maliyetle karşı karşıya kaldı.
Sektörde kesintiler ve ek ücretler gündemde
Uçak yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini öz kaynaklarıyla karşılayabilen Avrupa Birliği (AB) rafinerileri, geri kalan bölümünde ise büyük ölçüde Orta Doğu ve Körfez ülkelerine bağımlı. Tedarik zincirindeki kırılma nedeniyle “kıtlık” riski ile karşı karşıya kaldı.
Yakıt maliyetlerinin iki katına çıkması, kıta genelinde operasyonel dengeleri altüst ederken, havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve kitlesel uçuş iptallerine zorladı.
Artan maliyet baskısı karşısında Avrupa’nın önde gelen havayolu şirketleri operasyonel stratejilerini yeniden gözden geçiriyor.
Alman havayolu şirketi Lufthansa, yakıt tasarrufu hedefleri doğrultusunda ekim ayına kadar 20 bin kısa mesafeli uçuşu iptal etti.
İngiltere merkezli low-cost havayolu EasyJet, mart ayında 25 milyon sterlin ek yakıt maliyetiyle yüzleştiğini açıkladı. Yılın ilk yarısında 540 ile 560 milyon sterlin arasında zarar öngören şirket, kapasite kesintilerinin yanı sıra bilet fiyatlarında artış sinyali verdi.
İskandinavya Havayolları (SAS), maliyet artışları nedeniyle bin uçuşu iptal ederken, Hollandalı KLM, kapasitesini 80 uçuş azaltma kararı aldı.
Air France-KLM Group ise artan giderleri karşılamak amacıyla uzun mesafeli uçuşlarda yolcu başına 100 avroluk “ek yakıt harcı” uygulamasına geçti.
Brüksel’den müdahale
Avrupa Birliği (AB), Orta Doğu’daki çatışmaların ve Hürmüz Boğazı’ndaki arz daralmasının neden olduğu enerji krizine karşı kapsamlı bir acil durum planı hazırladı. Hava yolu şirketlerinin ve Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol’un “Avrupa, kısa süre içinde jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşılaşabilir” uyarısı üzerine harekete geçen AB Komisyonu, “AccelerateEU” planını duyurdu.
İthal fosil yakıtlara bağımlılığın son beş yılda ikinci kez büyük bir krize yol açması üzerine geliştirilen plan, havalimanları ve havayolu şirketleri arasındaki koordinasyonu en üst düzeye çıkarmayı amaçlıyor.
Plana göre, enerji alanında AB düzeyinde daha güçlü bir işbirliği sağlanacak. Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil önlemler ve jet yakıtı ile dizel arzının güvence altına alınması gibi alanlarda koordinasyon artırılacak. Üye ülkelerin acil durum tedbirleri, petrol rafinerisi üretim kapasitesi de dahil olmak üzere yakından izlenecek.
AB genelinde ulaşım yakıtlarının üretimi, ithalatı, ihracatı ve stok seviyelerinin izlenmesi amacıyla yeni bir “Yakıt Gözlemevi” kurulacak.
Bu mekanizma sayesinde olası yakıt kıtlıkları hızlı bir şekilde tespit edilecek ve acil durumlarda dengeli yakıt dağılımı sağlanacak.
Komisyon, yüksek jet yakıtı fiyatları ve olası arz sıkıntılarının havacılık sektörü üzerindeki etkisini azaltmak için mevcut AB havacılık kurallarındaki esneklikleri değerlendiriyor.
Enerji analistleri, AB’nin bu adımlarının stratejik önemine dikkat çekerken, planın sınırlamalarına da işaret
Yorumlar kapalı.