ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği saldırılar sonrasında İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, dünya genelindeki petrol arzını olumsuz etkileyerek yaklaşık yüzde 20’lik bir düşüşe neden oldu. Bu durum, küresel ölçekte bir enerji krizi ortaya çıkardı.
Ham petrolün varil fiyatının 100 doları aşmasıyla birlikte, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) acil durum rezervlerinden 400 milyon varil petrolün piyasaya sürülmesi yönünde bir karar aldı. Birçok ülke, enerji krizini aşabilmek için alternatif enerji kaynaklarına yönelmeye çalışıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, mevcut durumu “küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi” olarak tanımlayarak, ülkelerin enerji tüketimini azaltabilecekleri çeşitli stratejiler öneriyor.
Fakat her ülkenin enerji ve ulaşım altyapıları farklı olduğundan, bu süreçte alınan önlemler de çeşitlilik gösteriyor.
IEA, karayolu taşımacılığının dünya genelindeki petrol talebinin yaklaşık yüzde 45’ini oluşturduğunu vurguluyor. Bu nedenle pek çok ülke, tasarruf önlemlerini bu alanda yoğunlaştırmış durumda.
Yakıt kısıtlaması popüler bir seçenek
Sri Lanka’da özel araç sahipleri, QR kodu tabanlı bir sistemle haftada yalnızca 15 litre benzin alabilmektedir.
Dünya genelinde son günlerde akaryakıt fiyatları hızla yükseldi, ABD’de de benzin fiyatlarında artış yaşandı.
Asya’nın diğer bölgelerinde de benzer önlemler uygulanıyor. Kamboçya, benzin istasyonlarının üçte birini kapatırken, Myanmar araç plaka numaralarına göre bir “tek-çift” kısıtlama sistemi getirerek, belirli günlerde sadece tek veya çift plakalı araçların yakıt almasına izin veriyor.
Yeni Zelanda, “arabasız günler” uygulamasını yeniden hayata geçirmeyi değerlendiriyor. Bu sistemde sürücüler, araç kullanmayacakları bir günü kendileri belirliyor.
Çin, savaşın başlangıcından bu yana benzin fiyatlarına yüzde 20’lik bir artışa rağmen planlanan akaryakıt zamlarını erteleyerek farklı bir yol izliyor.
Slovenya, bu hafta yakıt kısıtlaması uygulayan ilk Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu. Özel araç sahiplerinin haftada alabilecekleri benzin miktarı 50 litreyle sınırlandırılırken, işletmeler ve çiftçiler için bu limit 200 litre olarak belirlendi. Slovakya da dizel yakıt stoklamasına kısıtlamalar getirmesine rağmen, Slovenya AB ülkeleri arasında şu an için bir istisna oluşturuyor.
AB ve Almanya krize tepki vermede yavaş kaldı
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (UKTB), AB’ye hızlı hareket etme çağrısında bulundu.
UKTB Genel Sekreteri Umberto de Pretto, “Dizel tedariğinde bir aksama olursa, bunun etkileri AB lojistik ağlarında anında hissedilecek. Tedarik zincirleri yavaşlayacak ve işletmelere, mağazalara ve hanelere mal teslimatı olumsuz etkilenecek” uyarısında bulundu.
De Pretto, AB’nin “koordineli bir şekilde harekete geçmesinin hayati önem taşıdığını” da belirtti. Ancak AB’nin ortak bir tutum sergileme isteksizliği nedeniyle, her ülke kendi kararlarını almak zorunda kalıyor.
Almanya, benzin ve dizel fiyatlarının litre başına 2 euro’yu aşmasıyla krizin etkisini hissetmeye başladı. Hızla artan akaryakıt fiyatları üzerine Alman hükümeti, benzin istasyonlarının fiyatları günde yalnızca bir kez artırmasına izin veren yeni bir yasal düzenleme yaptı.
Ekonomi Bakanı Katherina Reiche, akaryakıt fiyatlarına üst sınır getirilmesi, indirimler veya özel vergi gibi taleplerin değerlendirileceğini, ancak bunların maliyet ve faydalarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti.
Almanya, yaşanan krize rağmen, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden önce olduğu gibi yeniden Rus gazına başvurmayı kesin bir dille reddediyor.
Evden çalışma da bir seçenek
Akaryakıt kısıtlamalarının yanı sıra bazı ülkeler, vatandaşlarını evden çalışmaya teşvik ediyor.
Enerji krizine karşı bazı ülkelerde evden çalışma öneriliyor.
Pakistan, kamu çalışanları için haftada dört günlük çalışma düzeni uygulamaya başladı. Dominik Cumhuriyeti ise işverenleri, çalışanlarının işyerinde geçirdikleri süreyi azaltmaları yönünde uyardı.
Mısır, alışveriş merkezleri ve restoranların saat 21.00, kamu binalarının ise saat 18.00’de kapanması yönünde bir düzenleme getirerek enerji kullanımını azaltmayı hedefliyor.
Bangladeş ve Tayland, klima masraflarını azaltmak amacıyla devlet binalarında izin verilen en yüksek sıcaklığı sırasıyla 25 ve 26 santigrat dereceye yükseltti.
Kenya, yakıt alımını kısıtlayarak yakıt ihracatını yasaklarken, Zambiya dizel istifine para cezası uygulamaya başladı.
Afrika Rafineri ve Dağıtımcılar Birliği yöneticisi Anibor Kragha, Financial Times’a verdiği demeçte, “Herkes kendi başının çaresine bakacak” dedi:
“İhracatçılar bile öncelikle iç talebi nasıl karşılayacaklarını düşünüyor. Konu sadece rafinerilerle sınırlı değil; depolama, dağıtım altyapısı, boru hatları ve limanlar da dahil. Tüm bu unsurlara baktığınızda, Afrika’nın ne kadar savunmasız olduğunu görebiliyorsunuz.”
“Uçmayı bırakın, toplu taşıma kullanmaya başlayın”
UEA, hava yolculuğundan kaçınma çağrısı yaptı. ABD merkezli havayolu şirketi United Airlines, bilet fiyatlarının yüzde 20 artış gösterebileceğini duyurdu.
Enerji krizine karşı bir diğer öneri ise mümkün olduğunca toplu taşıma araçlarının kullanılmasıdır. Bu uygulama, bazı ülkelerde daha kolay hayata geçirilebiliyor.
Almanya genelindeki tüm yerel ve bölgesel toplu taşıma araçlarında kullanılan ve şu anda aylık fiyatı 63 euro olan “Deutschlandticket” gibi uygulamalar, diğer ülkelerde de uygulanabilir.
