Nick Ericsson
BBC Dünya Servisi
İngiltere ve ABD’nin Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia adasında bulunan ortak askeri üssüne İran tarafından gerçekleştirilen uzun menzilli balistik füzelerin fırlatılması, Ortadoğu’daki çatışmaların önemli bir şekilde tırmandığını gösteriyor.
İsrail ordusu, hedeflerin vurulamadığını belirtirken, bu tür uzun menzilli füzelerin savaşın başlangıcından bu yana ilk kez kullanıldığı bilgisini paylaştı.
Tahran, bu saldırının detaylarını henüz resmi olarak onaylamadı.
Uzmanlar, başarısız olan bu saldırının sonuçlarını ve potansiyel hedefler üzerindeki etkilerini incelemeye aldı. Örneğin, gelecekte Berlin, Paris ve Londra gibi Avrupa şehirlerinin hedef alınma ihtimali gündeme geliyor.
İngiliz bir bakan, İsrail ordusunun Tahran’ın Londra’ya ulaşabilecek uzun menzilli füzelerle donanımlı olduğuna dair herhangi bir değerlendirme bulunmadığını ifade etti.
BBC Farsça’dan Ghoncheh Habibiazad, “İran’ın füze programı uluslararası değerlendirmelerin odak noktası olmayı sürdürüyor” diyerek, Tahran’ın bu programın tamamen savunma amaçlı olduğunu savunduğunu belirtti. Buna karşılık, rakipleri bu uzun menzilli füze kapasitesindeki ilerlemelerin bölgesel güvenlik dinamiklerini değiştirebileceğini ileri sürüyor.
İsrail ve ABD’nin saldırıları başladığında, Tahran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin üzerinden henüz bir ay geçmişti ve yeni bir görüşme turunun olasılığı gündemdeydi.
Diego Garcia, İran’a yaklaşık 3800 kilometre mesafede yer alıyor.
Wall Street Journal ve CNN, isimleri açıklanmayan ABD’li yetkililere dayanarak, balistik füzelerin ateşlendiğini ancak hiçbiri hedefine ulaşamadığını bildirdi. Füzelerden birinin havada etkisiz hale getirildiği, diğerinin ise bir ABD savaş gemisi tarafından engellendiği ifade edildi.
BBC de, kendi kaynaklarından bu bilgileri doğruladı.
İran, balistik füze programında belirlediği 2000 kilometrelik menzil sınırını savunuyordu. Bu sınır, İran füzelerinin menzilinin İsrail’i kapsadığını ancak Avrupa’yı dışarıda bıraktığını gösteriyor.
İran’ın öldürülen eski dini lideri Ali Hamaney, 2021 yılında bu menzil sınırının siyasi bir tercih olduğunu ve teknik kısıtlamalardan kaynaklanmadığını ifade etmişti. Hamaney, bu yaklaşımın komuta kadrosu ile Devrim Muhafızları’nın muhalefetine rağmen uygulandığını savunmuştu.
Tahran, İsrail’e yönelik tehdidi sürdürmeyi hedefliyordu, ancak Avrupa’yı alarm durumuna geçirme niyetinde değildi. Fakat geçtiğimiz yıl Eylül ayında bir İranlı milletvekili, Devrim Muhafızları’nın kıtalararası balistik füze denemesi gerçekleştirdiğini duyurmuş, ancak menzil hakkında detay vermemişti.
Füze menzili
Times of Israel’e göre, ABD yetkilileri uzun zamandır İran’ın uzay programı aracılığıyla kıtalararası balistik füzeler üretebilmesine olanak tanıyan teknolojiler geliştirdiğinden şüpheleniyor.
Bazı uzmanlar da bu görüşe katılıyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu RUSI’nin eski genel müdürü Dr. Karin von Hippel, BBC’ye yaptığı açıklamada, “İranlılar ayrıca 10 bin kilometreye kadar menzile sahip kıtalararası balistik füzeler geliştiriyorlar ama henüz bunları faaliyette görmedik” dedi.
Bu durum, İran’dan fırlatılan füzelerin potansiyel olarak ABD anakarasına ulaşabileceği anlamına geliyor.
Gözlemciler, Hint Okyanusu’ndaki saldırının artık bu menzil sınırının kalktığını gösterdiğini belirtiyor.
Ancak bazı uzmanlar, füzelerin hedeflerine ulaşmasının şüpheli olduğunu düşünüyor. İngiltere kabinesinden Steve Reed, BBC’ye yaptığı açıklamada, “İranlıların İngiltere’yi hedef aldığına dair somut bir değerlendirme yok” dedi.
Burada tartışılan ana mesele, İran’ın bu tür uzun menzilli saldırıları gerçekleştirmek için gerekli operasyonel teknolojiye sahip olup olmadığı. Bu durumun belirgin bir psikolojik boyutu da mevcut.
Bazı yorumcular, İran’ın bu hedefleri vurmayı amaçlamadığını, aksine niyetini ve caydırıcılığını göstermek amacıyla bir uyarı mesajı gönderdiğini öne sürüyor.
Tel Aviv merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nde görevli eski İsrail askeri istihbarat subayı Danny Citrinowicz, Independent gazetesine yaptığı açıklamada, “Yarın Londra’ya veya Paris’e saldıracaklarını düşünmüyorlar, ancak bu, caydırıcılıklarını artırmalarını sağlayan bir unsur” dedi.
İsrail’in bu hafta Hint Okyanusu’nda yaşananlara verdiği tepki, aynı zamanda bir birlik çağrısı olarak da değerlendirilebilir.
BBC’ye konuşan eski NATO Avrupa Komutan Yardımcısı General Richard Shirreff, “Elbette İsrail bunu söyleyecek çünkü savaşın genişlemesi ve Amerika ile İsrail’in yanı sıra mümkün olduğunca fazla başka ülkeyi de savaşa dahil etmek onların çıkarına” şeklinde yorumda bulundu.
Shirreff, “Buna karşı koymalıyız. Bu, net bir nihai hedefi ve stratejisi olmayan, bataklığa dönüşen bir Trump savaşı. Bize altı ay önce nükleer kapasitelerin yok edildiği söylendi. Bu konuda Washington’dan gelen hiçbir şeye inanmamalıyız.” dedi.
