1941-1945 yılları arasında Nazi Almanya’sının Yunanistan’ı işgali sırasında yaşanan idamlar ve işkenceler, günümüzde Yunan halkının hafızasında tazeleniyor.
Bu duruma yol açan ise Belçikalı bir koleksiyoncunun eBay’de satışa sunduğu bir fotoğraf albümü oldu.
Albümde yer alan 262 fotoğraf, 1 Mayıs 1944 tarihinde Atina’nın Kesariani semtinde Naziler tarafından kurşuna dizilen 200 komünist gerillanın görüntülerini içeriyordu.
1944 yılında Atina’da görevli Nazi subayı Hermann Heuer tarafından çekilen bu fotoğraflar, ilk kez yayınlanma fırsatı buldu.
Belçikalı koleksiyoncu Tim De Krane, bu fotoğrafları Heuer’in ailesinden satın alarak, 2. Dünya Savaşı belgeleri ve fotoğrafları toplayıp arşivleyerek kazanç sağlıyordu.
Ancak, eBay’de açık artırma ile satılan bu fotoğrafların Yunanistan’da yarattığı etki, De Krane’yi büyük ölçüde şaşırttı.
Yunanistan’ın Komünist Partisi (KKE) ve diğer sol eğilimli gruplar, bu belge ve fotoğrafların Yunan devletine ait olduğunu savunarak, devletin bu mirası sahiplenmesi gerektiği yönünde peş peşe açıklamalar yaptılar.
Yunan Başbakan Kiryakos Miçotakis, Kültür ve Turizm Bakanı Lina Mendoni’ye “albümün doğruluğu ve fotoğrafların gerçekliği kanıtlanırsa, ne olursa olsun Yunan Devletine verilmesi gerektiği” talimatını verdi.
Yunan Komünist Partisi de, kurşuna dizilen 200 direnişçinin partinin üyesi olduğunu belirterek, fotoğrafların kendi arşivlerine verilmesi için gereken her şeyi yapmaya hazır olduklarını duyurdu.
Bu gelişmeler üzerine Yunan Bakan Mendoni, Belçikalı koleksiyoncu ile iletişime geçti. “Belge ve fotoğrafların doğrulanması için Belçika’ya bir uzman heyeti gönderileceğini ve doğrulukları kanıtlanırsa albümün Yunan devleti tarafından satın alınması için pazarlık yapılacağını” bildirdi.
Koleksiyoncu, Yunan hükümetinin bu talebi üzerine fotoğrafları eBay’den kaldırarak, uzman heyetin gelmesini beklemeye başladı.
Uzman heyet, fotoğrafların ve albümdeki yazılı belgelerin incelenmesinin ardından gerçek olduklarını onayladı ve Yunan devletinin temsilcileriyle Belçikalı koleksiyoncu arasında 6 saat süren bir müzakere gerçekleştirildi.
Müzakerelerin ardından albümün Yunan devleti tarafından satın alındığı duyuruldu, ancak koleksiyoncunun ne kadar ödeme aldığına dair bilgi verilmedi. Bazı kaynaklar 100 bin Euro civarında bir rakamdan bahsetseler de bu konuda kesin bir bilgi verilmedi.
Koleksiyoncu, anlaşmanın sağlanmasının ardından fotoğrafların yarattığı etki nedeniyle duyduğu şaşkınlığı ve endişelerinin sona ermesinden dolayı memnuniyetini dile getirdi.
Neden bu denli önemi vardı?
Yunanistan, 1912’de kazandığı Balkan Savaşları, 1919’da yaşadığı Anadolu hezimeti ve 1941’deki İtalya saldırısının ardından Nazi Almanya’sının işgali ile sarsılan bir tarihsel geçmişe sahiptir. Ülke, 1945-1949 yılları arasında da iki ayrı iç savaş yaşamıştır.
Bu nedenle, günümüzde her Yunan ailesinin bu savaşlardan bir kayıpla anılarını tazelemiş bir toplum olarak, geçmişteki acı anılarıyla şekillendirilmiş bir kimliği vardır.
Özellikle sağ-sol çatışmalarının, 1967-1974 arasındaki Cunta yönetiminin baskıları ve Kıbrıs’taki olayların açtığı yaralar, 1980’lere kadar etkisini sürdürmüştür.
Ancak en derin yaralar, iç savaşlardan önceki Alman işgali dönemi sırasında açılmıştır.
Alman işgaline karşı çıkan direnişçilerin öldürdüğü her Alman askeri için 50 sivil; yaralanan her Alman askeri için de 25 sivil, sorgusuz sualsiz kurşuna dizilerek öldürülmüştü.
2. Dünya Savaşı sonrasında, Nazi Almanya’sının işgal ettiği ülkeler, Almanya’ya karşı açtıkları savaş suçları ve tazminat davalarını kazanmışlardı. Ancak Yunanistan, işgal döneminde yaşanan maddi zararların yanı sıra, binlerce sivilin kurşuna dizilmesine yönelik tazminat taleplerinin yanı sıra, Nazi Almanyası’nın Yunan devletinin hazinesindeki altınlara el koymasının hesabını da sormaktadır.
Açılan bu davalarda, “savaş suçlarını kanıtlayacak her belge ve fotoğrafın delil olarak kullanılabileceği” gerçeği, Belçikalı koleksiyoncunun elindeki fotoğrafların önemini artırmaktadır.
Açıklama (*)
Kesariani: Atina’nın merkezinde bulunan bir semttir. Kesariani, 1923’te yapılan halk mübadelesi ile Atina’ya yerleştirilen Anadolu Rumlarının yaşadığı bölgelerden biridir. Bu göçmenlerin çoğu, sol eğilimli olmaları dolayısıyla 2. Dünya Savaşı sırasında Yunan komünist partisine katılmış ve direniş hareketlerinde yer almışlardır.
Yunan iç savaşları sırasında Türk Marksist hareketlerinden Mihri Belli, ELAS komünist gerillalarıyla birlikte “Kaptan Kemal” adıyla mücadele etmiştir.
