ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın gümrük vergileri tarifelerine önemli bir darbe indirdi.
Mahkeme, Trump’ın ulusal acil durum yetkilerine dayanarak hayata geçirdiği geniş kapsamlı gümrük tarifelerini iptal etti.
Yüksek Mahkeme’nin 6-3 oyla aldığı bu karar, küresel ticarette önemli bir değişim yaratırken ithalatçılara 175 milyar dolarlık tarihi bir iade olanağı sağladı.
Trump’ın başkanlık yetkilerini kullanarak IEEPA çerçevesinde uygulamaya koyduğu gümrük vergileri, resmi olarak iptal edildi. Bu gelişme, yürütme yetkilerinin sınırlarını net bir şekilde belirlerken ABD borsalarında da yükseliş yaşandı.
Kararın metnini hazırlayan Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, daha önceki bir içtihada referans yaparak, “Başkan, olağanüstü yetki iddiasını haklı göstermek için Kongre’den açık bir yetkilendirme sunmak zorundadır. Bunu gerçekleştirememiştir” ifadelerini kullandı.
TARTIŞMALI TARİFELER VE KÜRESEL ETKİLER
Trump, ithal ürünlere uygulanan vergileri, ikinci başkanlık döneminde ekonomi ve dış politika alanında temel araçlardan biri haline getirmişti. Bu tarifeler, birçok ticaret ortağını karşı karşıya getirerek küresel piyasalarda belirsizlik yaratmıştı.
Dava, tarifelerden etkilenen şirketler ve çoğu Demokrat yönetim altında bulunan 12 ABD eyaleti tarafından açılan hukuki başvurular sonucunda Yüksek Mahkeme’ye taşındı. Alt mahkemenin Trump aleyhine verdiği karar, Yüksek Mahkeme tarafından onaylandı.
YETKİ TARTIŞMASI: BAŞKAN MI KONGRE Mİ?
ABD Anayasası, vergi ve gümrük tarifesi belirleme yetkisini Kongre’ye vermekte. Ancak Trump, Kongre onayı olmaksızın, IEEPA’yı kullanarak neredeyse tüm ticaret ortaklarına yönelik tarifeler uyguladı. IEEPA, başkana ulusal acil durumlarda ticareti düzenleme yetkisi tanırken, yasa metninde tarifelere dair açık bir atıf bulunmamaktadır.
Trump, IEEPA’yı bu amaçla kullanan ilk ABD başkanı olurken, daha önce bu yasa genellikle düşman ülkelere yaptırım veya varlıkların dondurulması gibi durumlar için kullanılmıştı.
MİLYARLARCA DOLARLIK GELİR VE İADE İHTİMALİ
Trump yönetimi, bahse konu tarifelerin önümüzdeki on yılda ABD’ye trilyonlarca dolar gelir sağlayacağını iddia ediyordu. Hükümet, 14 Aralık’tan bu yana tahsil edilen tarife gelirleri hakkında güncel bir veri paylaşmadı. Ancak Penn-Wharton Bütçe Modeli ekonomistlerine göre, IEEPA kapsamında toplanan gümrük vergileri 175 milyar doları aşmış durumda. Mahkeme kararı doğrultusunda bu tutarın iade edilmesi gerekebilir.
ABD Kongre Bütçe Ofisi, mevcut tarifelerin devam etmesi halinde yıllık yaklaşık 300 milyar dolarlık gelir öngörüyordu. Hazine Bakanlığı verilerine göre, 30 Eylül’de sona eren 2025 mali yılında net gümrük vergisi gelirleri 195 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaşmıştı.
TRUMP CEPHESİNDEN “B PLANLARI”
Yüksek Mahkeme’nin kasım ayında davayı ele almasının ardından Trump, olası bir aleyhte karar çıkması durumunda “ikinci bir oyun planı” geliştireceklerini belirtmişti. Hazine Bakanı Scott Bessent ve diğer yönetim yetkilileri, tarifeleri korumak için ulusal güvenliği tehdit eden ithalatlara veya haksız ticaret uygulamalarına karşı misilleme yapılmasına olanak tanıyan başka yasal dayanakların devreye alınabileceğini ifade etti.
Ancak uzmanlar, bu alternatiflerin Trump’ın IEEPA aracılığıyla elde ettiği hızlı ve kapsamlı tarife uygulama esnekliğini sağlamayabileceğini vurguladı.
DIŞ POLİTİKADA TARİFELERİN ROLÜ
Trump, tarifeleri yalnızca ticari bir araç olarak değil, siyasi bir baskı unsuru olarak da kullanmayı tercih etti. Çin, Kanada ve Meksika’ya yönelik tarifeler, fentanil kaçakçılığı ve uyuşturucu ticareti gerekçesiyle “ulusal acil durum” ilan edilerek uygulanmıştı. Ayrıca Brezilya, Hindistan ve Kanada gibi ülkelerle yaşanan siyasi gerilimlerde de tarifeler bir koz olarak öne çıktı.
Bu yaklaşım, ABD’nin geleneksel müttefikleri dahil birçok ülkeyle ilişkilerin gerilmesine yol açtı.
DAVALAR VE YARGI SÜRECİ
Yüksek Mahkeme önüne gelen davalar, üç ayrı hukuki süreçten oluşuyordu. Washington merkezli Federal Temyiz Mahkemesi, bir davada ithalat yapan beş küçük işletmeyi, diğerinde ise Arizona’dan Vermont’a kadar uzanan 12 eyaleti haklı bulmuştu. Ayrı bir dosyada ise federal bir yargıç, aile şirketi olan Learning Resources lehine karar vermişti.
PİYASANIN TEPKİSİ NE OLDU?
Piyasaların gözü Yüksek Mahkeme’nin kararına çevrilmişti. Karar öncesinde olumsuz bir seyir izleyen ABD borsaları, kararın ardından kısmi bir yükseliş yaşadı.
Nasdaq, kritik karar öncesinde 24 bin 879 puandan kapanmıştı. Mahkeme kararı sonrası Nasdaq, 25 bin 28 puana kadar yükseldi; ancak TSİ 18.34 itibarıyla 24 bin 921 puana geriledi.
S&P 500, dünü 6 bin 880 puandan kapatmıştı. ABD borsalarının açılışıyla birlikte, kararın etkisiyle S&P 500 6 bin 910 puana yükseldi, ancak TSİ 18.34 itibarıyla 6 bin 877 puana düştü.
Dow Jones ise 49 bin 510 puanla günü tamamladı. Yüksek Mahkeme’nin kararı sonrasında Dow Jones 49 bin 713 puana yükseldikten sonra 18.34’te 49 bin 44 puana geriledi.
S&P 500 dünü 6 bin 880 puandan kapatmıştı. ABD Borsalarının açılışıyla beraber, kararın etkisiyle S&P 500 6 bin 910 puana yükseldi. S&P 500 TSİ 18.34’te 6 bin 877 puana geriledi.
Dow Jones 49 bin 510 puan ile dünü geride bıraktı. Yüksek Mahkeme’nin kararı sonrası Dow Jones 49 bin 713 puana yükseldikten sonra 18.34’te 49 bin 44 puanda bulunuyor.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her
türlü telif hakkı Mega Ajans
ve Rek. Tic. A.Ş’ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas
edilemez.
