Enflasyonla mücadele amacıyla uygulanmakta olan sıkı para politikaları sonucunda faiz oranları artmış ve bu durum finansmana erişimi zorlaştırmıştır. Mehmet Şimşek’in Haziran 2023’te Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine gelmesinin ardından, enflasyonda beklenen düşüş yaşanmamış; yüksek faiz oranları sanayicilerin maliyetlerini de artırmıştır. 2024 yılı, sanayiciler için birçok açıdan en zorlu dönemlerden biri olarak değerlendirilmektedir. 2023’te sanayi devlerinin finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 56.9 iken, bu oran 2024’te yüzde 96.6 seviyesine yükselmiştir. Sonuç olarak, sanayi devleri kârlarının büyük bir kısmını finansman giderlerine ayırmak durumunda kalmış ve yatırımlarına yönlendirilmesi gereken kaynak faize gitmiştir.
İstanbul Sanayi Odası tarafından hazırlanan 2024 yılına ait Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500) araştırması, finansman maliyetlerinin ulaştığı boyutları ortaya koymaktadır.
2022’de 277 Milyar TL
Yapılan araştırma, İSO 500’ün faaliyet kârının 2023 yılında yüzde 31.6 azaldığını ve 937 milyar TL’den 641 milyar TL’ye gerilediğini göstermektedir. Faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 12.5’ten yüzde 6.2’ye düştü. Bu oran, 2014-2023 dönemindeki yüzde 10.4 olan ortalamanın oldukça altında kalmıştır. Bununla birlikte, finansman giderlerinin tutarı 618.9 milyar liraya ulaşmıştır. Bu çerçevede, finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 56.9’dan yüzde 96.6’ya kadar yükselmiş, bu oran 2014-2023 ortalaması olan yüzde 60.1’i 36.5 puan geçmiştir. Uzun yıllardır İSO 500 içerisinde finansman giderleri dikkate değer bir konu olmuştur. İSO 500 içindeki firmaların finansman giderleri 2021’de 209 milyar lira, 2022’de 277 milyar lira, 2023’te ise 533 milyar lira olmuştur. Sonuç itibarıyla, 2021’den bu yana finansman giderleri yüzde 195.7 artarak 618.9 milyar liraya ulaşmıştır.
Özkaynak Artışı Borç Artışının Gerisinde Kaldı
Kârlılık göstergeleri, son on yıl ortalamasının altında seyretmektedir. İSO 500’ün faaliyet kârlılığı, 2014-2023 döneminde yüzde 10.4 düzeyindeyken, 2024’te yüzde 6.2’ye gerilemiştir. Satış kârlılığı da önceki on yılda ortalama yüzde 7.1 civarındayken, 2024’te bu oran yüzde 2.6’ya inmiştir. Ayrıca, 2024’te bir önceki yıla göre özkaynakların yüzde 31.6 artarken toplam borçların yüzde 45.1 oranında bir yükseliş gösterdiği dikkat çekmektedir.
Borçlar 5.8 Trilyon TL’yi Aştı
İSO 500’de toplam borçlar, 2023’te yüzde 59.8 artarken, 2024’te yüzde 45.1 büyümüş ve 5.8 trilyon TL’yi geçmiştir. Diğer borçlar, 2023’te yüzde 65.9 artış göstermesinin ardından, 2024’te yüzde 51.5 oranındaki yükselişle dikkat çekmiştir. Bu durum, dördüncü yılda da diğer borçların mali borçların üzerinde büyüdüğünü göstermektedir. Kredi faiz oranlarının artışı, krediye erişimdeki sıkılaşma ve Merkez Bankası’nın reeskont kredilerinin azalması, sanayinin kredi kullanımındaki artış hızını da yavaşlatmıştır. 2023 yılında yüzde 52.9 artan kısa vadeli mali borçlar, 2024’te yüzde 30 oranında büyümüş; ayrıca 2023’te yüzde 55.5 olan uzun vadeli mali borçlardaki artış 2024’te yüzde 47.9 ile kısa vadeli mali borçların üzerinde gerçekleşmiştir.
