Avustralya merkezli Lowy Enstitüsü’nün yayınladığı yeni bir rapora göre, 2025 yılı itibarıyla bazı ülkelerin Çin’e toplamda 22 milyar dolarlık borç ödemesi yapma zorunluluğu bulunuyor. Bu miktar, enstitünün hesapladığı 35 milyar dolarlık toplam borç ödemesinin önemli bir kısmını oluşturmakta.
Raporda, “Gelecek on yıl boyunca Çin, gelişmekte olan ülkeler için bir bankacıdan çok bir borç tahsildarı rolü üstlenecektir.” ifadesine yer verildi. Bu kapsamda yapılacak büyük geri ödemeler, sağlık, eğitim ve iklim değişikliğiyle mücadele için ayrılan yerel kaynaklar üzerinde önemli bir baskı oluşturma potansiyeline sahip.
The Guardian’da yayımlanan habere göre, söz konusu borçların büyük kısmı, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in imzasını taşıyan ve küresel altyapı yatırımlarını kapsayan Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) çerçevesinde sağlanan kredilerden oluşmakta. BRI, okullardan köprülere, hastanelerden otoyollara ve limanlara kadar birçok ulusal projeyi finanse ediyor.
2016 yılında, kredilerin artışı sayesinde Çin, Batılı kreditörlerin toplamından daha fazla yıllık 50 milyar doları aşan ikili kredi sağlayıcısı konumuna geldi. BRI, özellikle özel veya devlet destekli yatırımlara ulaşmakta zorluk çeken gelişen ülkelere yönelerek büyük destek sunuyor.
Ancak bu kredi akışı, Pekin’in uluslararası etkisi ve kontrolü konusunda kaygıları artırmış durumda; bazı eleştirmenler, alıcı ülkelerin ödeyemeyecekleri borçlar yüzünden tuzağa düşürüldüğünü savunuyor.
Çin hükümeti ise bu suçlamaları kesin bir dille reddetmekte. Borç alan ülkeler de, Çin’in güvenilir bir ortak olduğunu ve başka kaynaklardan kredi bulamadıklarında kritik finansal destek sağladığını öne sürüyor.
Lowy Enstitüsü’nün raporu, bu yıl çıkacak rekor borç ödemelerinin “politik bir baskı aracı” olabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, Trump yönetiminin dış yardımlarda yaptığı kesintilerin bu durumu daha da hassas hale getirdiği ifade ediliyor.
Raporda, Çin’in Honduras, Nikaragua, Solomon Adaları, Burkina Faso ve Dominik Cumhuriyeti gibi ülkelere büyük ölçekli yeni krediler sağladığına da dikkat çekiliyor. Bu ülkelerin tamamı son 18 ay içinde diplomatik tanımalarını Tayvan’dan Pekin’e kaydırmış durumda.
Aynı zamanda, Çin; Pakistan, Kazakistan, Laos ve Moğolistan gibi stratejik ortaklarla birlikte, Arjantin, Brezilya ve Endonezya gibi kritik maden ve metal üreten ülkelere de finansman sağlamaya devam ediyor.
Ancak bu durum, Pekin için zorlayıcı bir hal almakta; bir yandan savunmasız ülkelerde sürdürülebilir olmayan borçların yeniden yapılandırılması için diplomatik baskı yapılırken, diğer yandan kendi ekonomik yavaşlaması nedeniyle kredileri geri çağırma yönünde içsel baskılar artış göstermekte.
The Guardian’a göre, Çin, BRI programına ilişkin sınırlı veri paylaşıyor ve Lowy Enstitüsü’nün tahminlerinin, Dünya Bankası verilerine dayanmasına rağmen, Çin’in toplam kredi hacmini tam olarak yansıtmadığı belirtiliyor. 2021 yılında AidData, Pekin’in yaklaşık 385 milyar dolarlık “gizli borç” alacağı olduğunu öngörmüştü.
